Ο Σπύρος Ρουσσάκης, είναι δικηγόρος με σπουδαίες περγαμηνές σπουδών, όπως ένα μεταπτυχιακό στο Πανεπιστήμιο Berkeley και τώρα διατελεί ειδικός σύμβουλος της Υπουργού Εργασίας, Εφης Αχτσιόγλου.

Νέος, προσγειωμένος αλλά ταυτόχρονα και εξαιρετικά «περίεργος». Η εμπειρία που αποκτά στο Υπουργείο είναι τεράστια, αλλά δεν την απορροφά με δίψα επειδή… σκοπεύει να την αξιοποιήσει κάπου, αλλά επειδή αυτή είναι ζωογόνα και ενδιαφέρουσα για την κάθε του μέρα. Δεν προγραμματίζει. Δεν θέτει μακρόπνοα σχέδια. Εργάζεται σκληρά, μαθαίνει και συλλέγει γνώση και εμπειρίες. Του αρέσει το policy making, το να χτίζει πολιτική, αλλά δεν σκοπεύει να ασχοληθεί με αυτήν.  Ερχεται σε επαφή με υψηλά στελέχη στην Ελλάδα και με εκπροσώπους των θεσμών, ειδικά αυτή την περίοδο και, καταλαβαίνω, από όσα λέει, πως τον γοητεύει να ανακαλύπτει το πώς σκέφτονται στο ΔΝΤ ή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Παρά ταύτα, επιμένει να θέλει να παραμείνει στην Ελλάδα μετά από αυτή τη συγκεκριμένη δουλειά –που έχει ημερομηνία λήξης- και να ρισκάρει εδώ.

 

Ως νέος άνθρωπος, πώς κρίνεις το μεγάλο πρόβλημα που ανακύπτει στην Ελλάδα με τη μη σύνδεση των Πανεπιστημίων με την αγορά εργασίας; Μήπως τα Πανεπιστήμια θα έπρεπε να εστιάσουν περισσότερο στο να ετοιμάζουν και επαγγελματίες με μεγαλύτερη εξειδίκευση εκτός της γενικής ακαδημαϊκής γνώσης;

Νιώθω πως η συζήτηση περί σύνδεσης αγοράς εργασίας και Πανεπιστημίου είναι λίγο υπερεκτιμημένη. Στην Αμερική με φώναξαν για ένα interview όταν σπούδαζα στο Berkeley. Ρώτησα, λοιπόν, την υπεύθυνη μήπως θα ήταν καλό να παρακολουθήσω κάποια πιο corporate μαθήματα κι εκείνη μου απάντησε «Διάλεξε ό,τι θέλεις. Εμείς, θα σου μάθουμε εδώ ό,τι πιθανόν να χρειαστείς διαφορετικό ή επιπλέον». Επί της ουσίας, αρκεί να είσαι δικηγόρος ή μηχανικός – τα υπόλοιπα θα τα μάθεις πάνω στη δουλειά.

 

Μήπως χρειάζεται ειδικότερο training όσο σπουδάζεις;

Νομίζω ότι οι εταιρίες του εξωτερικού είναι έτσι δομημένες που βλέπουν τον  εργαζόμενο ως μία επένδυση. Όταν τον προσλαμβάνουν, φροντίζουν να τον εντάξουν σε μία ομάδα ώστε τους πρώτους δυο-τρεις μήνες να μάθει όσα χρειάζονται. Το κακό με τις ελληνικές εταιρίες είναι ότι δεν χτίζουν πάνω στον εργαζόμενο κι έτσι δεν είναι πολύ ευέλικτες στο ποιον θα πάρουν. Επίσης, ένα θέμα είναι η βάση δεδομένων για να κάνει αίτηση ο ενδιαφερόμενος. Πρέπει, δηλαδή, οι εταιρίες να δουλέψουν καλύτερα τον τομέα του recruiting τους. Τώρα βέβαια, όταν οι εταιρίες προσπαθούν αν επιβιώσουν ίσως δεν έχουν την πολυτέλεια να ασχοληθούν περισσότερο με αυτό. Απλώς, το ελληνικό Πανεπιστήμιο πρέπει να σου δίνει και κάποια ευρεία skills – όπως για παράδειγμα να μπορείς να γράψεις ένα memo. Ακούγεται απλό, αλλά είναι σημαντικό. Oταν σπούδαζα έξω, πήρα το μάθημα Legal research and writing – δεν ήταν νομικό μάθημα, αλλά σαν skill διαδικασίας είναι θεμελιώδες. Αυτά, ναι, πρέπει να ενσωματώνονται σε ένα μάθημα και να μην είναι εκτός προγράμματος γιατί ο φοιτητής δεν μπορεί να συνειδητοποιήσει εκείνη τη στιγμή τι θα του χρειαστεί αργότερα. Το θέμα δεν είναι η εξειδίκευση για την αγορά εργασίας, αλλά το να έχεις διευρύνει γνώσεις και ορίζοντες.

 

Αυτό είναι πρόβλημα θεσμών ή καθηγητών;

Είναι σαφώς και οικονομικό το πρόβλημα με την έννοια ότι οι καθηγητές στο εξωτερικό είναι απολύτως αφοσιωμένοι, δεν ασχολούνται με κάτι άλλο και πληρώνονται πολύ καλά για αυτό. Εδώ, οι καθηγητές είναι αναγκασμένοι να ασκούν το επάγγελμά τους και παράλληλα να διδάσκουν, γιατί αλλιώς δεν μπορούν να ζήσουν. Τώρα βέβαια συγκρίνουμε δυσθεώρητα μεγέθη – ένα Πανεπιστήμιο στο εξωτερικό έχει budget 4 δις τον χρόνο! Μιλάμε για πόρους που είναι το 3% του ΑΕΠ μας! Όμως, επιμένω: το θέμα δεν είναι το ΤΙ διδάσκεις, αλλά το ΠΩΣ το διδάσκεις.

 

Τεράστια η ανεργία λοιπόν. Βλέπεις κάτι άλλο εκτός της ανάπτυξης της οικονομίας που θα μπορούσε να βοηθήσει;

Όχι. Αμφιβάλω για το κατά πόσο οι άλλες χώρες που έχουν χαμηλότερη ανεργία, το χρωστούν στο ότι έχουν πιο ευέλικτες μορφές απασχόλησης. Κατά πρώτον στην Ελλάδα οι ευέλικτες μορφές είναι πολύ ευέλικτες – είμαστε απορυθμισμένοι. Είναι σίγουρο ότι η οικονομία θα γυρίσει κάποια στιγμή… Εχει, ωστόσο, παρατηρηθεί σε πολλές χώρες ότι ο αντίκτυπος της ανάπτυξης στην απασχόληση δεν είναι τόσο άμεσος. Η Ισπανία, για παράδειγμα, έχει μπει εδώ και καιρό σε ρυθμούς ανάπτυξης, αλλά δεν έχει καταφέρει να μειώσει την ανεργία. Οι λόγοι είναι περίπλοκοι, όμως μπορούμε να αναφέρουμε τον παράγοντα της ασφάλειας που αισθάνονται οι επιχειρήσεις – ή όχι: αυτό είναι κάτι που θέλει χρόνο. Όταν μια επιχείρηση, λόγω capital controls δεν μπορεί να έχει payables από το εξωτερικό, αναπόφευκτα, θα «κρατηθεί» και δεν θα ανοιχτεί αμέσως μόλις στρώσει το πράγμα.

 

Οφείλεται και στη νοοτροπία μας ότι δεν βρίσκουμε εύκολα δουλειά; Ότι δεν «καταδεχόμαστε» συχνά κάποια απασχόληση μέχρι να έρθει εκείνη των ονείρων μας;

Εντάξει, δεν είναι και εύκολο να έχεις σπουδάσει κάτι και να πρέπει να βρεθείς στον πρωτογενή τομέα και να δουλεύεις στους αγρούς… Διατηρώ πάντα μια επιφύλαξη στο να γυρίζω τις κουβέντες σε έννοιες όπως «η κουλτούρα μας» ή «η φιλοσοφία μας» όταν μιλάμε για εργασία. Υπάρχει ωστόσο αυτός ο προβληματισμός που αφορά, ας πούμε, την έντονη εξάρτηση από την οικογένεια. Αφ’ ενός ξέρεις ότι θα έχεις ένα back up από την οικογένεια, που δεν το έχεις στο εξωτερικό, και αφ΄ ετέρου, έχεις το βάρος των προσδοκιών του περίγυρου. Αυτό είναι πολύ άσχημο: συχνά δεν επιλέγουμε αυτό που θέλουμε πραγματικά, κάτι τόσο μάταιο αφού δεν μπορείς φυσικά να τους ικανοποιήσεις όλους. Αυτό δεν συμβαίνει τόσο πολύ στο εξωτερικό. Ωστόσο, ας μην αυτομαστιγωνόμαστε.

 

Αλλωστε, καμία δουλειά δεν είναι ντροπή. Αυτό πρέπει να το καταλάβουμε.

Το βάρος που κουβαλάμε από τους άλλους δεν μας επιτρέπει να ρισκάρουμε. Χρειάζεται μεγαλύτερη ευελιξία και να μην νιώθουμε συνεχώς άσχημα όταν δεν βρίσκουμε κάτι που θέλουμε. Χωρίς να εκτεθείς και να ρισκάρεις και να μην φοβάσαι, δεν γίνεται.

 

Μπορούμε να μιλήσουμε για τάσεις στο εργασιακό σύμπαν;

Δεν είμαι τόσο ειδικός σε αυτό, απλώς βλέπω ότι, δυστυχώς ή ευτυχώς -και αυτό είναι μια άλλη, μεγάλη κουβέντα-, θα πάρει και η Ελλάδα τη στροφή των οικονομιών κλίμακας. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις δεν θα μπορούν πια να σταθούν στο νέο παγκόσμιο οικονομικό γίγνεσθαι. Πρόκειται για ένα αφήγημα που το λέει η κυρίαρχη άποψη, δεν ξέρω καθόλου αν συμφωνώ με αυτό, ωστόσο προς τα εκεί πηγαίνει το πράγμα. Τα θετικά είναι σίγουρα ότι αυτό συμβάλει περισσότερο στη μισθωτή απασχόληση και στα νόμιμα δικαιώματα των εργαζόμενων – η αδήλωτη εργασία π.χ. είναι πιο δύσκολο να υπάρξει σε μια μεγάλη επιχείρηση.

 

  • Οι απόψεις του Σπύρου Ρουσσάκη είναι αυστηρά προσωπικές.

 

Της Μίας Κόλλια