Μια σκέψη πάνω στο brain gain από έναν νέο άνθρωπο που έζησε και δούλεψε στο εξωτερικό και επέστρεψε στην Ελλάδα. Συγκρίσεις, εκτιμήσεις και ελπίδες για το πώς μπορεί να αλλάξει το κλίμα εδώ.

Από τον Κώστα Κασκαβέλη*

H πρόσφατη κρίση στην Ελλάδα, αποτελεί μια ευκαιρία να σκεφτούμε τι κάναμε συλλογικά λάθος και βρεθήκαμε σε χειρότερη μοίρα σε σχέση με άλλες χώρες με χαρακτηριστικά παρόμοια με τη δική μας. Και αν φαίνεται πως αφήνουμε σταδιακά πίσω μας τα χειρότερα, δεν πρέπει να επαναπαυόμαστε: μια προσεκτική ανάλυση των αριθμών δείχνει πως βρισκόμαστε απλά σε ένα ξέφωτο. Αν δεν μάθουμε από τα λάθη μας και δεν αλλάξουμε, μια δεκαετία μετά είναι πιθανό να βρεθούμε μπλεγμένοι στις ίδιες παγίδες. 

Συλλογική στρατηγική #not

Ένα από τα γεγονότα που φάνηκαν τα περασμένα χρόνια είναι η απουσία εθνικής στρατηγικής σε βασικά ζητήματα. Η στόχευση τις περασμένες δεκαετίες σε ένα μοντέλο ανάπτυξης που επικεντρώθηκε κυρίως στην κατανάλωση και η δομή του άλλαζε ανάλογα με το ποια κυβέρνηση βρισκόταν στην εξουσία, δημιούργησαν ένα εύθραυστο οικοδόμημα που κόντεψε να καταρρεύσει όταν τα μακροοικονομικά μεγέθη χειροτέρεψαν διεθνώς. Η συνεννόηση και η συνεργασία σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο, τουλάχιστον για τα απολύτως απαραίτητα όσον αφορά στην πορεία της χώρας τα επόμενα χρόνια, πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα. Τουλάχιστον έτσι δείχνουν οι πλέον προηγμένες χώρες στην Ευρωπαϊκή Ένωση: έχουν σταθερούς πυλώνες και οι κυβερνήσεις τους οικοδομούν τις πολιτικές τους γύρω από αυτούς, δίχως να αμφισβητούν κάθε λίγα χρόνια τα θεμέλια. 

Company gain ίσον brain gain

Αναμφίβολα ο πληθυσμός της χώρας στην πλειοψηφία του ζει δυσκολίες που σχετίζονται με την κακή οικονομική κατάσταση της χώρας. Για τον πληθυσμό αυτό, προτεραιότητα θα πρέπει να είναι η περαιτέρω μείωση της ανεργίας με τις καλύτερες δυνατές συνθήκες αλλά και η προστασία των πιο ευαίσθητων κοινωνικών ομάδων. Πέρα από τη στήριξη της καινοτομίας και των εγχώριων εταιρειών, θα πρέπει να δοθούν κίνητρα, στο μοντέλο της Ιρλανδίας, προκειμένου εταιρείες του εξωτερικού να δημιουργήσουν εδώ θέσεις εργασίας που θα μπορούσαν να απορροφήσουν το εργατικό δυναμικό υψηλού επιπέδου που υπάρχει , ενώ θα πρέπει να στηριχτούν και ο πρωτογενής και δευτερογενής τομέας παραγωγής στο μετασχηματισμό τους μέσω των νέων τεχνολογιών στη γεωργία και τη βιομηχανία του επόμενου αιώνα. 

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που δημιούργησε η κρίση όμως ήταν και η αναγκαστική μετανάστευση εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών, κατά κύριο λόγο νέων σε ηλικία και εφοδιασμένων με ένα υψηλό επίπεδο σπουδών, οι οποίοι αναζήτησαν εργασία σε χώρες με περισσότερες ευκαιρίες και πιο σταθερό περιβάλλον. Η επαναπροσέλκυση αυτού του τεράστιου ανθρώπινου κεφαλαίου, θα πρέπει να αποτελέσει ζητούμενο πολύ μεγάλης προτεραιότητας για τα αμέσως επόμενα χρόνια, μέσω παροχής κινήτρων για την επιστροφή τους αλλά και τη δημιουργία θέσεων εργασίας που θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν τις γνώσεις που έχουν αποκομίσει στο εξωτερικό.

Μια multinational πρόσκληση

Δε θα έπρεπε μάλιστα να περιοριστούμε μόνο στους Έλληνες που έφυγαν από τη χώρα κατά τη διάρκεια της κρίσης: χώρες όπως η Ολλανδία ή η Γερμανία, παραδοσιακά ψάχνουν για ταλέντα εκτός των συνόρων τους, παρέχοντας περαιτέρω κίνητρα σε ανθρώπους με τα κατάλληλα προσόντα προκειμένου να μεταναστεύσουν στη χώρα τους. Αν υπήρχαν οι κατάλληλες συνθήκες, η Ελλάδα αποτελεί έναν ιδανικό τόπο για όσους είναι διατεθειμένοι να μετακομίσουν στη χώρα μας για εργασία. Για παράδειγμα, λόγω της ιστορίας της, η χώρα μας αποτελεί σημείο τομής για τους τομείς του πολιτισμού, της ιστορίας και των τεχνών και αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει πόλο έλξης για τους επαγγελματίες του κάθε τομέα.

Παλιές λύσεις για σύγχρονα προβλήματα;

Σε έναν κόσμο που διαρκώς αλλάζει και μάλιστα με επιταχυνόμενο ρυθμό, θα πρέπει να αφομοιώνουμε ως χώρα τις αλλαγές που είναι προς τη σωστή κατεύθυνση, κάτι που σημαίνει πως λύσεις σε προβλήματα του παρελθόντος μπορεί να μην είναι η καλύτερη λύση σήμερα. Ο τουρισμός ή οι έρευνες για υδρογονάνθρακες μπορούν να είναι μόνο ένα μεταβατικό σχέδιο για βιώσιμη ανάπτυξη. Μια εναλλακτική για το μέλλον θα ήταν να εκμεταλλευτούμε τις εξαιρετικά ευνοϊκές κλιματικές συνθήκες στη χώρα μας για να γίνουμε μία χώρα ενεργειακά ανεξάρτητη που βασίζεται σε πράσινες πηγές ενέργειας και οι ευκαιρίες στον κλάδο την παρούσα στιγμή είναι εξαιρετικές. Η Ισλανδία για παράδειγμα, μία μικρή χώρα που βίωσε πρόσφατα μια κρίση και βρίσκεται σε ένα αντίξοο περιβάλλον με έντονη σεισμική και ηφαιστειακή δραστηριότητα έχει καταφέρει τα τελευταία χρόνια ένα πραγματικό θαύμα: βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ενώ το βιοτικό επίπεδο των κατοίκων της είναι από τα καλύτερα στον πλανήτη. 

Κάτι ακόμη στο οποίο υστερούμε ως κοινωνία και θα πρέπει να βελτιώσουμε είναι ο σεβασμός: στον συνάνθρωπο, στον εργασιακό χώρο, στις γυναίκες, στις μειονότητες, στους συμπολίτες που έχουν οποιασδήποτε μορφής αναπηρία. Το ίδιο το κράτος θα πρέπει να δώσει πρώτο το παράδειγμα, εκσυγχρονίζοντας τις διαδικασίες του, απλοποιώντας τις σχέσεις κράτους-πολίτη και υιοθετώντας το κατάλληλο νομικό πλαίσιο που εγγυάται τις ατομικές και συλλογικές ελευθερίες. Προχωρώντας προς την κοινωνία του αύριο, είναι ανήκουστο να μην έχουμε το σεβασμό στον άνθρωπο σε περίοπτη θέση και υπάρχει ακόμη πολλή δουλειά να γίνει προς αυτή την κατεύθυνση.  

Και κάτι τελευταίο που δε πρέπει να ξεχνάμε. Όσο και να πρέπει να αλλάξουν πράγματα σε ευρύτερο πλαίσιο, είναι και ατομική ευθύνη του καθενός το να αφουγκράζεται τις αλλαγές, να τις φιλτράρει και να υιοθετεί με κριτική σκέψη εκείνες που -κατά τη γνώμη του- είναι προς τη σωστή κατεύθυνση. Και αυτό δεν είναι όσο εύκολο ακούγεται, αλλά αντίθετα θέλει συνεχή και συνειδητή προσπάθεια και μία στάση ζωής που δεν είναι εξαρχής εχθρική απέναντι στο νέο.

*Ο Κώστας Κασκαβέλης είναι ηλεκτρολόγος μηχανικός και μηχανικός υπολογιστών. Δούλεψε 2+ χρόνια στην Ολλανδία στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ΕSA) και στη συνέχεια σπούδασε θεωρητική φυσική στο King’s College του Λονδίνου. Σήμερα, έχει επιστρέψει στην Ελλάδα και εργάζεται ως Software Engineer στην εταιρεία Beat.

Image by StockSnap from Pixabay