Πόσο δημοκρατικός είναι ο χώρος εργασίας σας; Πόση «φωνή» έχετε; Έχετε δικαιώματα που συμβαδίζουν με τις υποχρεώσεις σας; Η Δημοκρατία στην εργασία σάς βάζει στο παιχνίδι.

Της Αναστασίας Βαϊτσοπούλου

Το σκεφτήκατε ποτέ; 40 ώρες κάθε εβδομάδα συνήθως τις αφιερώνουμε σε ένα περιβάλλον που δεν το χαρακτηρίζουν ακριβώς οι δημοκρατικές διαδικασίες. Ο χώρος εργασίας λειτουργεί από καταβολής κόσμου με αυταρχικά ψήγματα, το να λες τη γνώμη σου μπορεί να έχει μικρή ή και μηδαμινή αξία και ενίοτε παρουσιάζεται ο φόβος της ελεύθερης έκφρασης και της μετέπειτα κριτικής. Για να μην αναφέρουμε φυσικά ότι η συμμετοχή σου στις αποφάσεις για την εταιρεία δεν είναι τόσο ευπρόσδεκτη και δεν σκέφτεσαι καν να προτείνεις ψηφοφορία για το ποιος θα διευθύνει την εταιρεία (!). Έχουμε συνηθίσει να ακολουθούμε -τυφλά, στις περισσότερες των περιπτώσεων- το σχέδιο ενός ή λίγων ανθρώπων κι όσο δεν ξεπερνάει τις κόκκινες γραμμές μας, είναι απόλυτα αποδεκτό.

Για να είμαστε όμως ενεργοί πολίτες, δεν πρέπει να εξασκούμε τα διάφορα δημοκρατικά εργαλεία στη μικρογραφία της κοινωνίας που ζούμε κι εργαζόμαστε, ώστε να μπορούμε να τα εφαρμόσουμε αποτελεσματικά και σε ευρύτερο πλαίσιο; Η Δημοκρατία δεν έχει να κάνει αυστηρά με την πολιτική. Ζει και αναπνέει στην καθημερινότητά μας, στις αξίες της συζήτησης, της λήψης αποφάσεων από κοινού και της ενεργού συμμετοχής.

Ο στόχος του κινήματος για εκδημοκρατισμό του χώρου εργασίας είναι να δημιουργήσει ένα πιο ελκυστικό και παραγωγικό περιβάλλον, το οποίο εισάγει μηχανισμούς που ενδυναμώνουν τους ανθρώπους. Έχει στον πυρήνα του τη φιλοσοφία της αυτοδιοίκησης και φιλοδοξεί να δώσει φωνή σε περισσότερα άτομα για το πώς γίνονται τα πράγματα. Η δημοκρατική εργασιακή κουλτούρα περιλαμβάνει ψηφοφορίες, debates και συστήματα έφεσης. Δεν απαιτεί ριζοσπαστικές αλλαγές, αλλά μια δέσμευση εκ των άνω.

Ένας πιο δημοκρατικός χώρος εργασίας μπορεί να παίρνει συλλογικές αποφάσεις, όπως κάνουν πολλές συνεταιριστικές επιχειρήσεις και συνεργατικοί χώροι. Μπορεί να απελευθερώσει πολλούς εργαζόμενους από τον αντιπαραγωγικό φόβο του να μην πουν ή κάνουν κάτι που δεν θα αρέσει στο αφεντικό, να μην κάνουν μια πρόταση που σκέφτηκαν, και να τους δώσει τη δυνατότητα να εργάζονται πιο ανεξάρτητα, χωρίς αυτό που λέμε micro-management, χωρίς αναχρονιστικά στεγανά. Οι τρόποι συνεργασίας γίνονται ευέλικτοι και αυτό το χρωστάμε στον εκδημοκρατισμό: εφόσον είσαι αποδοτικός/ή στη δουλειά σου, μπορεί αν χρειαστεί για παράδειγμα να την κάνεις και εκτός γραφείου.

«Δίνοντας ελευθερία, κερδίζεις εμπιστοσύνη».

Η διαφάνεια είναι ένας άλλος παράγοντας που επηρεάζει τη σχέση εργαζομένων και εργοδοτών. Η ενημέρωση για τις εξελίξεις και τα σχέδια της εταιρείας εμπλέκει περισσότερο τους εργαζόμενους. Οι συναντήσεις του προσωπικού όπου γίνονται ειλικρινείς συζητήσεις και αναφέρονται σκέψεις και κριτικές που ακούγονται και είναι σεβαστές, αλλάζουν την κουλτούρα, τις σχέσεις, καθώς και την παραγωγικότητα των ανθρώπων μιας εταιρείας. Δίνοντας ελευθερία, κερδίζεις εμπιστοσύνη.

Τα ποσοστά συνδικαλιστικών ενώσεων στις περισσότερες ανεπτυγμένες οικονομίες μειώνονται παράλληλα με τον αριθμό εργαζομένων που δεν καλύπτονται από συλλογική σύμβαση. Την ίδια ώρα, η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων επαναφέρει το ζήτημα των σωματείων στην ατζέντα της. Γιατί και στο χώρο εργασίας, η συλλογική δράση είναι και πιο αποτελεσματική και πιο δημοκρατική. Άλλωστε, οι ενδυναμωμένοι εργαζόμενοι δημιουργούν χειραφετημένους πολίτες.

Main photo: www.shutterstock.com